Veel mensen zorgen elke dag voor een naaste zonder dat ze zichzelf ooit “mantelzorger” zouden noemen. Een dochter die de boodschappen en de administratie van haar moeder regelt. Een man die zijn vrouw met dementie helpt bij het opstaan, eten en aankleden. Een buur die elke avond even langsgaat. Het gebeurt vaak zo vanzelfsprekend, uit liefde of betrokkenheid, dat het woord er nauwelijks bij past. En toch is dat precies wat mantelzorg is.
Een definitie
Mantelzorg is de zorg die je geeft aan iemand uit je omgeving (een partner, ouder, kind, familielid, vriend of buur) die langdurig hulp nodig heeft door ziekte, een handicap, een psychische kwetsbaarheid of de gevolgen van ouder worden. Het is zorg die voortkomt uit de persoonlijke band die je met die persoon hebt, en niet uit een beroep of een georganiseerd vrijwilligerskader.
Dat is meteen ook wat mantelzorg onderscheidt van andere vormen van zorg. Een thuisverpleegkundige of verzorgende doet dit werk als professional, betaald en opgeleid. Een vrijwilliger zet zich in via een organisatie. Een mantelzorger zorgt omdat het iemand is die hij of zij graag ziet, meestal onbetaald, vaak gedurende lange tijd, en zelden gepland.
Vele vormen
Mantelzorg is veel breder dan alleen praktische of lichamelijke hulp. Het kan gaan om:
- Praktische ondersteuning: boodschappen, koken, vervoer, het huishouden, klusjes.
- Persoonlijke verzorging: helpen met wassen, aankleden, eten, medicatie.
- Administratieve en organisatorische hulp: papierwerk, afspraken regelen, contact met zorgverleners.
- Emotionele steun en gezelschap: er zijn, luisteren, geruststellen.
- Toezicht en bereikbaarheid: de geruststelling dat er altijd iemand in de buurt is.
Voor veel mantelzorgers loopt dit alles door elkaar, en groeit het geleidelijk. Wat begint met af en toe helpen, wordt soms een dagelijkse verantwoordelijkheid.
Mantelzorg in cijfers
Mantelzorg is een van de belangrijkste, maar ook een van de minst zichtbare pijlers van onze zorg. De cijfers spreken voor zich:
- 1 op de 3 Vlamingen van 18 jaar en ouder verleende het afgelopen jaar mantelzorg. Een derde van hen besteedt daar meer dan tien uur per week aan.
- 70% van de Vlamingen met een zorgnood krijgt hulp van familie, vrienden, buren of kennissen.
- Het zijn iets vaker vrouwen (55,6%) dan mannen (44,3%) die deze zorg opnemen.
- Mantelzorg kent geen leeftijd: 1 op de 5 Vlaamse tieners tussen 11 en 18 jaar is een jonge mantelzorger. Het gaat om zo’n 119.000 jongeren die opgroeien bij iemand met een beperking of een langdurige ziekte.
- Zou je alle uren die mantelzorgers spenderen vergoeden, dan kom je uit op een jaarlijkse kost van 11,38 miljard euro.
België kent ook een wettelijk erkend statuut van mantelzorger, waarmee je in aanmerking kan komen voor specifieke ondersteuning en verlof. De precieze voorwaarden vraag je het best na bij je ziekenfonds.
Zorgen voor wie zorgt
Mantelzorg geeft veel voldoening. Maar liefst 92% van de Vlaamse mantelzorgers ervaart de hulp die ze bieden als zinvol, en 79% haalt er voldoening uit. Tegelijk weegt die zorg vaak zwaar. Mantelzorgers combineren hun zorgtaken meestal met de rest van hun leven: 70% van wie op arbeidsactieve leeftijd is, heeft ook betaald werk, en bij jonge mantelzorgers tussen 18 en 25 jaar volgt 63% een opleiding.
Net door die grote betrokkenheid is het risico op overbelasting reëel. Meer dan de helft van de mantelzorgers ervaart de zorg als emotioneel belastend, bijna een derde (29%) ook als fysiek belastend. Een op de vijf geeft aan te weinig tijd te hebben voor zichzelf, en 65% zegt nood te hebben aan ondersteuning, het vaakst van emotionele aard. Herken je jezelf hierin? Met de belastingtest van Armonea krijg je in enkele minuten zicht op hoe zwaar jouw zorgsituatie weegt.
Daarom is het belangrijk dat mantelzorgers ook voor zichzelf zorgen, en dat ze weten dat ze er niet alleen voor staan. Er bestaan verschillende vormen van ondersteuning: van mantelzorgverenigingen en lotgenotencontact tot respijtzorg, waarbij de zorg tijdelijk wordt overgenomen zodat de mantelzorger even op adem kan komen.
De rol van Armonea
Bij Armonea kennen we de mantelzorger goed. Achter elke bewoner staat vaak iemand die jarenlang met liefde heeft gezorgd. Wanneer die zorg thuis niet langer haalbaar is, betekent een verhuis naar een van onze woonvormen niet het einde van die band, wel een nieuwe vorm ervan. De dagelijkse zorg wordt gedeeld, zodat een partner weer vooral partner kan zijn, en een kind weer vooral kind.
We blijven mantelzorgers graag betrekken bij het leven en welzijn van hun naaste. Want zorgen doe je het best samen.
Hoe zwaar weegt jouw zorg?
Zorgen voor een naaste geeft veel terug, maar het mag jou niet over de kop laten gaan. Toch is het niet altijd makkelijk om in te schatten hoe zwaar je het zelf hebt. Zeker als je al een tijd zorgt en het stilaan vanzelfsprekend is geworden.
Daarom ontwikkelde Armonea een belastingtest voor mantelzorgers. In enkele minuten krijg je zicht op hoe zwaar jouw zorgsituatie vandaag weegt, en op de stappen die je kan zetten om het draaglijk te houden voor jezelf én voor je naaste.
